Gipofiz adenomasi

Gipofiz adenomasi xavflimi?

Gipofiz adenomalarining aksariyati yaxshi sifatli o‘smalardir. Biroq yaxshi sifatli o‘sma ham jiddiy buzilishlarga sabab bo‘lishi mumkin.
Adenoma kattalashgani sari quyidagi holatlarni keltirib chiqarishi mumkin:

• ko‘ruv nervlarini siqishi;
• gormonal buzilishlarni yuzaga keltirishi;
• bosh miya faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi;
• bosh og‘rig‘iga sabab bo‘lishi;
• ko‘rish qobiliyatini pasaytirishi;
• bepushtlik va boshqa endokrin buzilishlarni keltirib chiqarishi.

Yirik adenomalar kavernoz sinus va kalla suyagi asosini ham qamrab olgan holda, qo‘shni anatomik tuzilmalarga tarqalishi mumkin.

• Gipofiz adenomalarining turlari
• Gipofiz mikroadenomasi — o‘lchami 10 mm dan kichik bo‘lgan o‘sma.
• Gipofiz makroadenomasi — o‘lchami 10 mm dan katta bo‘lgan o‘sma.

U ko‘ruv yo‘llari va bosh miyaning atrofdagi tuzilmalarini siqishi mumkin.

Gormonal faol adenomalar
Bunday o‘smalar ortiqcha miqdorda gormon ishlab chiqaradi.
Ularga quyidagilar kiradi:

• prolaktinoma;
• somatotropinoma;
• kortikotropinoma;
• tireotropinoma.

Gormonal faol bo‘lmagan adenomalar
Bunday adenomalar uzoq vaqt davomida hech qanday alomatsiz rivojlanishi va faqat o‘sma kattalashgandan keyin namoyon bo‘lishi mumkin.
Gipofiz adenomasi belgilari
Kasallikning namoyon bo‘lishi quyidagilarga bog‘liq:

• o‘smaning o‘lchamiga;
• uning gormonal faolligiga;
• atrofdagi tuzilmalarga ko‘rsatayotgan bosimiga.

Eng ko‘p uchraydigan belgilaridan biri — bosh og‘rig‘i.

Ko‘rishning buzilishi
O‘sma kattalashganda ko‘ruv nervlari va ko‘ruv xiazmasi siqilishi mumkin.
Bemorlarda quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:

• ko‘rish qobiliyatining pasayishi;
• ko‘rish maydonining torayishi yoki ayrim qismlarining yo‘qolishi;
• ko‘z oldida ikkita tasvir ko‘rinishi.

Gormonal buzilishlar
O‘smaning turiga qarab quyidagi belgilar yuzaga kelishi mumkin:

• ayollarda hayz siklining buzilishi;
• bepushtlik;
• sut bezlaridan suyuqlik ajralishi;
• erkaklarda jinsiy istakning pasayishi;
• boshqa gormonal buzilishlar;
• umumiy holsizlik;
• jinsiy quvvatning pasayishi.

Prolaktinoma belgilari
Prolaktinoma — gipofiz adenomalarining eng ko‘p uchraydigan turlaridan biridir. Ushbu o‘smada qondagi prolaktin gormoni miqdori oshadi.
Asosiy belgilari:

• reproduktiv faoliyatning buzilishi;
• bepushtlik;
• bosh og‘rig‘i;
• ko‘rish qobiliyatining pasayishi.

Gipofiz adenomasini diagnostika qilish

Gipofiz MRT tekshiruvi
Gipofiz adenomasini aniqlashning asosiy usuli — gipofiz sohasini kontrast modda bilan MRT tekshiruvidan o‘tkazish.
MRT yordamida quyidagilar aniqlanadi:

• o‘smaning o‘lchami;
• uning tarqalish darajasi;
• ko‘ruv nervlari va xiazmaning siqilishi;
• kavernoz sinuslarning holati.

Gormonal tekshiruvlar

Quyidagi gormonlar miqdori baholanadi:

• prolaktin;
• o‘sish gormoni va IGF-1;
• AKTG va kortizol;
• TTG va qalqonsimon bez gormonlari;
• gipofizning boshqa gormonlari.

Neyroxirurg va endokrinolog konsultatsiyasi

Davolash taktikasini va operatsiya zarurligini to‘g‘ri aniqlash uchun neyroxirurg hamda endokrinolog konsultatsiyasi juda muhim.

Gipofiz adenomasini zamonaviy davolash

Davolash usuli quyidagilarga qarab tanlanadi:

• o‘smaning o‘lchamiga;
• uning gormonal faolligiga;
• ko‘rish qobiliyatining holatiga;
• adenomaning o‘sish tezligiga.

Dori-darmon bilan davolash

Ayrim o‘smalar, ayniqsa prolaktinomalar, dori-darmon bilan davolash natijasida kichrayishi mumkin.
Ba’zi holatlarda dori-darmon bilan davolash quyidagilarga imkon beradi:

• o‘smaning o‘sishini nazorat qilish;
• adenoma hajmini kichraytirish;
• gormonlar miqdorini me’yorlashtirish.

Endoskopik transnazal operatsiya

Zamonaviy neyroxirurgiya gipofiz adenomalarining ko‘pchiligini bosh sohasida katta kesma qilmasdan, burun yo‘llari orqali olib tashlash imkonini beradi.
Operatsiya vaqtida:

• endoskopdan foydalaniladi;
• jarrohlik yo‘li burun yo‘llari orqali amalga oshiriladi;
• neyroxirurg «turk egari» sohasiga yetib boradi;
• o‘sma bevosita vizual nazorat ostida olib tashlanadi.

Endoskopik jarrohlikning afzalliklari

• jarrohlik shikastlanishining minimal darajada bo‘lishi;
• bosh sohasida katta kesmalar bo‘lmasligi;
• operatsiyadan keyin tezroq tiklanish;
• jarrohlikning yuqori aniqligi;
• operatsiya maydonining yaxshi ko‘rinishi;
• atrofdagi muhim anatomik tuzilmalarning shikastlanish xavfi kamroq bo‘lishi.

Qachon operatsiya zarur?

Quyidagi holatlarda jarrohlik yo‘li bilan davolash ko‘rib chiqiladi:

• ko‘rish qobiliyati pasayganda;
• o‘sma kattalashib borayotganda;
• ko‘ruv nervlari yoki xiazma siqilganda;
• gormonal faol o‘sma aniqlanganda;
• dori-darmon bilan davolash yetarli natija bermaganda.

Toshkentda gipofiz adenomasini davolash

Neyroxirurg Nabi Abdullayev gipofiz adenomalarini zamonaviy endoskopik va mikrojarrohlik texnologiyalari yordamida diagnostika qilish hamda davolash bilan shug‘ullanadi.
Davolashning asosiy maqsadi — o‘smani xavfsiz olib tashlash, gipofizning gormonal faoliyatini imkon qadar saqlab qolish va bemorning hayot sifatini yaxshilash.