Gipofiz adenomasi — bosh miya asosida joylashgan gipofiz bezidan rivojlanadigan, odatda yaxshi sifatli o‘sma. Yaxshi sifatli bo‘lishiga qaramay, u gormonal buzilishlar, ko‘rish qobiliyatining pasayishi, bosh og‘rig‘i va boshqa nevrologik belgilarni keltirib chiqarishi mumkin.
Zamonaviy davolash usullari, jumladan, endoskopik transnazal jarrohlik yordamida zarur hollarda o‘smani burun orqali, bosh suyagini ochmasdan olib tashlash mumkin. Davolash usuli o‘smaning turi, hajmi va gormonal faolligiga qarab tanlanadi

Gipofiz — bosh miya asosida joylashgan, o‘lchami taxminan 1 sm bo‘lgan kichik endokrin bez.
Kichik hajmiga qaramay, gipofiz organizmdagi ko‘plab muhim jarayonlarni boshqarishda ishtirok etadi:

• qalqonsimon bez faoliyati;
• buyrak usti bezlari faoliyati;
• jinsiy bezlar faoliyati;
• moddalar almashinuvi;
• organizmning o‘sishi va rivojlanishi;
• reproduktiv funksiyalar.

Shu sababli gipofizdagi hatto kichik o‘sma ham organizmda jiddiy gormonal o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi mumkin.

Gipofiz adenomalarining turlari

Gipofiz adenomalarining turlari
O‘lchamiga ko‘ra:

• Mikroadenoma — 10 mm dan kichik
• Makroadenoma — 10 mm va undan katta
• Gigant adenoma — odatda 40 mm va undan katta

Gormonal faolligiga ko‘ra:

• Prolaktinoma — prolaktin gormonini ortiqcha ishlab chiqaradi
• Somatotropinoma — o‘sish gormonini ortiqcha ishlab chiqaradi
• Kortikotropinoma — AKTG gormonini ortiqcha ishlab chiqaradi
• Tireotropinoma — TTG gormonini ortiqcha ishlab chiqaradi
• Gormonal faol bo‘lmagan adenoma — klinik jihatdan gormonlar ortiqcha ishlab chiqarilishi bilan namoyon bo‘lmaydi

Endoskopik transnazal operatsiya

Gipofiz adenomasini burun orqali endoskopik olib tashlash
Endoskopik transnazal jarrohlik
Operatsiya burun yo‘llari orqali, tashqi kesmalarsiz, endoskop yordamida amalga oshiriladi. Ushbu usul gipofiz adenomalarini davolashda keng qo‘llaniladi.
Afzalliklari:

• ✓ Bosh terisida kesma talab qilinmaydi
• ✓ Atrofdagi to‘qimalarga jarrohlik ta’sirini kamaytirish imkoniyati
• ✓ Ko‘p hollarda tezroq tiklanish
• ✓ O‘smani aniq ko‘rish va olib tashlash imkoniyati
• ✓ Ayrim bemorlarda shifoxonada qolish muddatining qisqarishi
• ✓ Tashqi jarrohlik chandiqlari qolmaydi

Operatsiya qanday o'tkaziladi?

Operatsiya qanday o'tkaziladi?
Endoskopik transnazal operatsiya odatda 5 bosqichda amalga oshiriladi:

1. Endoskop burun yo'llari orqali kiritiladi.
2. Ponasimon suyak bo'shlig'i orqali gipofiz sohasiga kirish yo'li yaratiladi.
3. O'sma mikrojarrrohlik asboblari yordamida ehtiyotkorlik bilan olib tashlanadi.
4. Qolgan o'sma to'qimalari endoskop yordamida tekshiriladi.
5. Zaruratga qarab bosh suyagi asosining rekonstruksiyasi amalga oshiriladi.

Operatsiyaga tayyorgarlik

Operatsiyaga tayyorgarlik
Jarrohlik amaliyotidan oldin bemor quyidagi tekshiruvlardan o'tadi:

• Gipofiz MRT tekshiruvi (kontrast bilan)
• Qon tahlillari va gormonal tekshiruvlar
• Endokrinolog va anesteziolog ko'rigi
• Zaruratga qarab ko'rish maydonini tekshirish
• Muhim: Operatsiyadan oldin ovqatlanish va suyuqlik ichishni to'xtatish vaqti anesteziolog tomonidan belgilanadi. Odatda yengil ovqatdan keyin kamida 6 soat, tiniq suyuqliklardan keyin esa 2 soat tanaffus talab qilinadi. Ayrim bemorlarda bu muddat boshqacha bo'lishi mumkin.

• Operatsiyadan keyingi tiklanish

Operatsiyadan keyingi tiklanish

• Bemorning ahvoliga qarab, operatsiyadan keyin 1–2 kun ichida yurishga ruxsat berilishi mumkin.
• Asoratlar bo‘lmasa, bemor odatda bir necha kundan so‘ng shifoxonadan chiqariladi.
• O‘smaning olib tashlanish darajasini baholash uchun nazorat MRT tekshiruvi o‘tkaziladi.
• Gipofiz gormonlari, qondagi natriy miqdori va suv muvozanati nazorat qilinadi.
• Keyingi kuzatuv neyroxirurg va endokrinolog tomonidan amalga oshiriladi.

Toshkentda zamonaviy gipofiz jarrohligi

Toshkentda zamonaviy gipofiz jarrohligi
Zamonaviy endoskopik neyroxirurgiya gipofiz adenomalarini samarali davolash imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Davolashning asosiy maqsadi — o‘smani imkon qadar xavfsiz olib tashlash, ko‘rish funksiyasini saqlash yoki yaxshilash hamda gormonal muvozanatni tiklashdir.
Bizning asosiy ustuvorliklarimiz:

• Bemor xavfsizligini ta’minlash
• Individual davolash taktikasini tanlash
• Ko‘rish va gormonal funksiyalarni saqlash
• Operatsiyadan keyingi hayot sifatini yaxshilash

Neyroxirurg Nabi Abdullayev Toshkent shahrida gipofiz adenomalarini tashxislash va jarrohlik yo‘li bilan davolash bilan shug‘ullanadi.
Jarrohlik amaliyotlarida zamonaviy endoskopik transnazal usullar qo‘llaniladi. Mikroadenoma, makroadenoma va gigant adenomalarni davolash taktikasi o‘smaning hajmi, joylashuvi, gormonal faolligi hamda bemorning umumiy holatiga qarab individual belgilanadi.