Meningioma — miya pardalaridan rivojlanadigan o‘sma. U har doim ham saraton hisoblanadimi va qaysi holatlarda operatsiya zarur? Neyroxirurg Nabi Abdullaev meningiomaning belgilari, diagnostikasi, kuzatuvi va zamonaviy davolash usullari haqida tushuntiradi.
Meningioma nima?
Meningioma — bosh va orqa miyani o‘rab turuvchi pardalardan rivojlanadigan o‘sma. Meningiomalarning aksariyati sekin o‘sadi va yaxshi sifatli bo‘ladi. Ammo o‘smaning yaxshi sifatli ekanligi uning mutlaqo xavfsizligini anglatmaydi. Kattalashgan meningioma bosh miya, nervlar va qon tomirlarini siqib, jiddiy nevrologik belgilarni keltirib chiqarishi mumkin.
Meningioma — bosh va orqa miyani o‘rab turuvchi pardalardan rivojlanadigan o‘sma. Meningiomalarning aksariyati sekin o‘sadi va yaxshi sifatli bo‘ladi. Ammo o‘smaning yaxshi sifatli ekanligi uning mutlaqo xavfsizligini anglatmaydi. Kattalashgan meningioma bosh miya, nervlar va qon tomirlarini siqib, jiddiy nevrologik belgilarni keltirib chiqarishi mumkin.
Meningioma saraton hisoblanadimi?
Meningiomalarning ko‘pchiligi yaxshi sifatli o‘smalardir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tasnifiga ko‘ra, meningiomalar CNS WHO 1, 2 va 3 darajalarga bo‘linadi.
CNS WHO 1-daraja — odatda sekin o‘sadigan va eng ko‘p uchraydigan meningioma.
CNS WHO 2-daraja — faolroq o‘sishi va qaytalanish ehtimoli yuqoriroq bo‘lgan meningioma.
CNS WHO 3-daraja — kam uchraydigan, ammo agressiv xususiyatga ega bo‘lgan xavfli meningioma.
O‘smaning aniq turi va darajasi faqat operatsiya yoki biopsiyadan olingan to‘qimani gistologik, zarur holatlarda esa molekulyar tekshirish orqali aniqlanadi. Shuning uchun MRT tasviriga qarab meningiomaning darajasini mutlaq aniqlik bilan aytib bo‘lmaydi.
Meningiomalarning ko‘pchiligi yaxshi sifatli o‘smalardir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tasnifiga ko‘ra, meningiomalar CNS WHO 1, 2 va 3 darajalarga bo‘linadi.
CNS WHO 1-daraja — odatda sekin o‘sadigan va eng ko‘p uchraydigan meningioma.
CNS WHO 2-daraja — faolroq o‘sishi va qaytalanish ehtimoli yuqoriroq bo‘lgan meningioma.
CNS WHO 3-daraja — kam uchraydigan, ammo agressiv xususiyatga ega bo‘lgan xavfli meningioma.
O‘smaning aniq turi va darajasi faqat operatsiya yoki biopsiyadan olingan to‘qimani gistologik, zarur holatlarda esa molekulyar tekshirish orqali aniqlanadi. Shuning uchun MRT tasviriga qarab meningiomaning darajasini mutlaq aniqlik bilan aytib bo‘lmaydi.
Meningiomaning qanday belgilari bo‘lishi mumkin?
Meningiomaning belgilari o‘smaning kattaligi, joylashuvi va bosh miyaning qaysi qismiga bosim o‘tkazayotganiga bog‘liq. Kichik meningioma uzoq vaqt davomida hech qanday belgi bermasligi va MRT tekshiruvida tasodifan aniqlanishi mumkin.
Quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:
• tez-tez takrorlanadigan yoki asta-sekin kuchayib boradigan bosh og‘rig‘i;
• ko‘ngil aynishi va qusish;
• tutqanoq xurujlari;
• qo‘l yoki oyoqda kuchsizlik va uvishish;
• ko‘rishning pasayishi yoki ikki ko‘rish;
• eshitish yoki hid bilishning buzilishi;
• nutq, xotira va diqqat bilan bog‘liq o‘zgarishlar;
• yurish va muvozanatning buzilishi;
• xulq-atvor yoki ruhiy holatdagi o‘zgarishlar.
Belgilarning mavjudligi meningioma borligini aniq anglatmaydi. To‘g‘ri tashxis qo‘yish uchun nevrologik tekshiruv va kontrast bilan MRT o‘tkazish talab etiladi. To‘satdan tutqanoq xuruji, hushning buzilishi yoki qo‘l-oyoqda keskin kuchsizlik paydo bo‘lsa, zudlik bilan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Meningiomaning belgilari o‘smaning kattaligi, joylashuvi va bosh miyaning qaysi qismiga bosim o‘tkazayotganiga bog‘liq. Kichik meningioma uzoq vaqt davomida hech qanday belgi bermasligi va MRT tekshiruvida tasodifan aniqlanishi mumkin.
Quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:
• tez-tez takrorlanadigan yoki asta-sekin kuchayib boradigan bosh og‘rig‘i;
• ko‘ngil aynishi va qusish;
• tutqanoq xurujlari;
• qo‘l yoki oyoqda kuchsizlik va uvishish;
• ko‘rishning pasayishi yoki ikki ko‘rish;
• eshitish yoki hid bilishning buzilishi;
• nutq, xotira va diqqat bilan bog‘liq o‘zgarishlar;
• yurish va muvozanatning buzilishi;
• xulq-atvor yoki ruhiy holatdagi o‘zgarishlar.
Belgilarning mavjudligi meningioma borligini aniq anglatmaydi. To‘g‘ri tashxis qo‘yish uchun nevrologik tekshiruv va kontrast bilan MRT o‘tkazish talab etiladi. To‘satdan tutqanoq xuruji, hushning buzilishi yoki qo‘l-oyoqda keskin kuchsizlik paydo bo‘lsa, zudlik bilan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Meningiomani qanday aniqlash mumkin?
Meningiomani aniqlashda asosiy tekshiruv usuli — kontrast modda bilan bajariladigan bosh miya MRT tekshiruvidir. MRT o‘smaning joylashuvi, kattaligi, atrofdagi miya to‘qimalari, nervlar va qon tomirlari bilan munosabatini baholashga yordam beradi.
Ayrim holatlarda kompyuter tomografiyasi (KT) ham o‘tkaziladi. KT suyakdagi o‘zgarishlar, o‘sma ichidagi kalsifikatsiya va operatsiyani rejalashtirish uchun qo‘shimcha ma’lumot beradi.
Yirik yoki qon tomirlari bilan yaqin bog‘langan meningiomalarda KT-angiografiya, MR-angiografiya yoki selektiv angiografiya talab qilinishi mumkin. Bu tekshiruvlar o‘smaning qon bilan ta’minlanishini va muhim tomirlar bilan munosabatini ko‘rsatadi.
MRT va KT asosida meningiomaga taxminiy tashxis qo‘yiladi. Ammo o‘smaning aniq turi hamda CNS WHO darajasi operatsiyada olingan to‘qimaning gistologik, immunogistokimyoviy va zarur holatlarda molekulyar tekshiruvidan keyin belgilanadi.
Meningiomani aniqlashda asosiy tekshiruv usuli — kontrast modda bilan bajariladigan bosh miya MRT tekshiruvidir. MRT o‘smaning joylashuvi, kattaligi, atrofdagi miya to‘qimalari, nervlar va qon tomirlari bilan munosabatini baholashga yordam beradi.
Ayrim holatlarda kompyuter tomografiyasi (KT) ham o‘tkaziladi. KT suyakdagi o‘zgarishlar, o‘sma ichidagi kalsifikatsiya va operatsiyani rejalashtirish uchun qo‘shimcha ma’lumot beradi.
Yirik yoki qon tomirlari bilan yaqin bog‘langan meningiomalarda KT-angiografiya, MR-angiografiya yoki selektiv angiografiya talab qilinishi mumkin. Bu tekshiruvlar o‘smaning qon bilan ta’minlanishini va muhim tomirlar bilan munosabatini ko‘rsatadi.
MRT va KT asosida meningiomaga taxminiy tashxis qo‘yiladi. Ammo o‘smaning aniq turi hamda CNS WHO darajasi operatsiyada olingan to‘qimaning gistologik, immunogistokimyoviy va zarur holatlarda molekulyar tekshiruvidan keyin belgilanadi.
Meningiomani har doim operatsiya qilish kerakmi?
Yo‘q, har bir meningioma operatsiya qilinmaydi. Kichik, alomat bermaydigan va o‘smayotgan meningiomalarni muntazam MRT orqali kuzatish mumkin.
O‘sma kattalashsa, miya yoki nervlarni siqsa, tutqanoq va boshqa nevrologik belgilarni keltirib chiqarsa, operatsiya tavsiya etilishi mumkin. Davolash usuli har bir bemor uchun individual tanlanadi.
Yo‘q, har bir meningioma operatsiya qilinmaydi. Kichik, alomat bermaydigan va o‘smayotgan meningiomalarni muntazam MRT orqali kuzatish mumkin.
O‘sma kattalashsa, miya yoki nervlarni siqsa, tutqanoq va boshqa nevrologik belgilarni keltirib chiqarsa, operatsiya tavsiya etilishi mumkin. Davolash usuli har bir bemor uchun individual tanlanadi.
Operatsiyaning maqsadi nima?
Operatsiyaning maqsadi — o‘smani imkon qadar xavfsiz olib tashlash, miya va nervlarga bo‘lgan bosimni kamaytirish hamda gistologik tashxisni aniqlash.
Meningioma muhim nervlar yoki qon tomirlariga yopishgan bo‘lsa, ularni saqlab qolish uchun o‘smaning bir qismi qoldirilishi mumkin. Bunday holatda keyingi kuzatuv yoki nur bilan davolash tavsiya etiladi.
Operatsiyaning maqsadi — o‘smani imkon qadar xavfsiz olib tashlash, miya va nervlarga bo‘lgan bosimni kamaytirish hamda gistologik tashxisni aniqlash.
Meningioma muhim nervlar yoki qon tomirlariga yopishgan bo‘lsa, ularni saqlab qolish uchun o‘smaning bir qismi qoldirilishi mumkin. Bunday holatda keyingi kuzatuv yoki nur bilan davolash tavsiya etiladi.
Operatsiyasiz davolash mumkinmi?
Ayrim holatlarda — ha. Kichik va o‘smayotgan meningiomalar muntazam MRT orqali kuzatiladi. Operatsiya xavfli bo‘lsa yoki o‘smaning bir qismi qolsa, stereotaktik radiojarrohlik yoki nur terapiyasi qo‘llanishi mumkin.
Meningiomani yo‘qotadigan samarali dori vositasi hozircha mavjud emas. Davolash usuli o‘smaning kattaligi, joylashuvi, o‘sish tezligi va bemorning umumiy holatiga qarab tanlanadi.
Ayrim holatlarda — ha. Kichik va o‘smayotgan meningiomalar muntazam MRT orqali kuzatiladi. Operatsiya xavfli bo‘lsa yoki o‘smaning bir qismi qolsa, stereotaktik radiojarrohlik yoki nur terapiyasi qo‘llanishi mumkin.
Meningiomani yo‘qotadigan samarali dori vositasi hozircha mavjud emas. Davolash usuli o‘smaning kattaligi, joylashuvi, o‘sish tezligi va bemorning umumiy holatiga qarab tanlanadi.
MRT natijasini neyroxirurgga yuborish
Agar MRT tekshiruvida meningioma aniqlangan bo‘lsa, tasvirlar va tibbiy xulosani neyroxirurgga yuborishingiz mumkin. Mutaxassis o‘smaning joylashuvi, kattaligi va davolash zaruratini baholaydi.
Agar MRT tekshiruvida meningioma aniqlangan bo‘lsa, tasvirlar va tibbiy xulosani neyroxirurgga yuborishingiz mumkin. Mutaxassis o‘smaning joylashuvi, kattaligi va davolash zaruratini baholaydi.
